We zijn actief op het niveau van de Europese Unie en hebben een visie voor de hele samenleving: de Samenleving van Overeenstemming. Dat is heel ambitieus. Waarom doen we dit? Waarom beperken we ons niet tot lokale acties op het terrein?
De redenen zijn de volgende:
- om echt effect te hebben, moeten acties voor sociale rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid uit de niche van de overtuigde mensen komen en opschalen naar de enorme omvang van de problemen die opgelost moeten worden;
- Bij die schaalvergroting stuiten deze acties op obstakels die zijn opgeworpen door het huidige juridische, economische en sociale systeem, dat is opgebouwd rond het maatschappelijk contract van de consumptiemaatschappij: onderwerping aan de bestaande orde in ruil voor de belofte van materiële welvaart die voortkomt uit het delen van de vruchten van de groei. Dit was een contract dat in de 20e eeuw werkte zolang we de illusie konden in stand houden van een planeet met onbeperkte hulpbronnen – maar dat vandaag de dag niet meer standhoudt en wordt geblokkeerd door sociale ongelijkheid en politieke versnippering. Deze blokkades worden hieronder nader toegelicht. Daarom moeten we het veranderen en deze blokkades opheffen;
- je kunt alleen iets afschaffen als je het door iets anders vervangt: het is niet genoeg om te zeggen „laten we het systeem veranderen, niet het klimaat”. Eerlijkheid vereist dat we nauwkeurig beschrijven het nieuwe systeem waarmee we het huidige willen vervangen, en hoe, net als in elk sociaal contract, iedereen er baat bij heeft;
- Gezien de aanpassingsinspanning die nodig is om onze samenleving ingrijpend te veranderen, is rekenen op vrijwilligheid niet genoeg. Bovendien is het moreel onaanvaardbaar dat sommigen zich aan deze inspanning onttrekken, vooral onder het voorwendsel dat ze rijk of machtig zijn. Om die ommekeer te bewerkstelligen en de belemmeringen – zoals sociale ongelijkheid en politieke versnippering – weg te nemen, moeten we op het juiste moment een beroep doen op de dwingende kracht van de wet, en dus op de democratische overheidsinstellingen die die wet vaststellen en handhaven;
- we hebben de moeite genomen om dit sociale contract te definiëren, en we nemen de taak op ons om het zelf te realiseren, omdat, hoe vervelend het ook is, geen van de organisaties die dit eigenlijk zouden moeten doen, het voor ons doet.
Het huidige systeem zit vast in zijn model dat het klimaat en het leven vernietigt door de volgende belemmeringen :
- De sociale ongelijkheden (op het gebied van inkomen, inkomenszekerheid, vermogen en vaardigheden) vormen een drievoudige rem op de transitie naar duurzaamheid:
- het bestaan, onderaan de sociale ladder, van een precariaat dat in ellendige omstandigheden leeft, zowel in elk land als wereldwijd, is zowel het excuus als de voorwaarde voor een niet-duurzaam aanbod. Het excuus, want alleen producten en diensten die worden gemaakt door het vernietigen van natuurlijk kapitaal dat door ons economisch systeem als gratis wordt beschouwd (het klimaat, de biodiversiteit, de bodem, de lichamelijke en geestelijke gezondheid van werknemers) – en dus niet duurzaam zijn – hebben een prijs die laag genoeg is om voor deze bevolkingsgroep betaalbaar te zijn. De voorwaarde, want alleen een productie die plaatsvindt onder omstandigheden waarin op schandalige wijze misbruik wordt gemaakt van de kwetsbaarheid van deze bevolkingsgroepen, kan op grote schaal de stroom van producten tegen spotprijzen voeden die onze supermarkten overspoelen, om vervolgens onze kasten en daarna onze vuilnisbakken te vullen;
- het bestaan, aan de top van de sociale ladder, van een kaste van superrijken die schandalige fortuinen vergaren, die via de belasting hun minachting voor de wet en voor solidariteit laten zien, en een obscene en destructieve levensstijl leiden; dit vormt een onhoudbaar consumptiemodel voor de minuscule minderheid die dit doet – en al helemaal voor de wereldbevolking;
- binnen de sociale ladder zijn er de objectieve voordelen die, in een ongelijke samenleving, voortvloeien uit sociale superioriteit (hoge en zekere inkomsten, persoonlijke veiligheid, feitelijke straffeloosheid, toegang tot schaarse goederen en diensten zoals onderwijs, waardoor de voortzetting van de familie van generatie op generatie wordt verzekerd), en de even grote nadelen van minderwaardigheid (lage en onzekere inkomens, intimidatie door de overheid en de politie, snelle rechtspraak, gebrek aan perspectief op verbetering van generatie op generatie), rechtvaardigen de wedloop naar opzichtige consumptie. Iedereen streeft in een meedogenloze concurrentiestrijd – die voortdurende onzekerheid en stress veroorzaakt – hardnekkig naar een hoger inkomen, om via zijn of haar consumptie te laten zien dat hij of zij tot de heersende klasse behoort, of op zijn minst niet tot de onderdrukten;
- De politieke versnippering, vooral tussen de 27 lidstaten van de Europese Unie, is de oorzaak van de machteloosheid van de overheid. Omdat de rijken en de multinationals de staten meesleuren in een race naar de laagste sociale en fiscale normen, raken de staten beroofd van hun middelen en zijn ze niet meer in staat om de sociale bescherming en basisvoorzieningen te bieden die de bevolking verwacht. Ze zijn te zwak om de fiscale, juridische en regelgevende hervormingen door te voeren die nodig zijn om onze samenlevingen te veranderen in de richting van sociale rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid.
